Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Jak mózg reaguje na nikotynę? Mechanizm uzależnienia od tytoniu

Choć badania naukowe o psychoaktywnych właściwościach nikotyny są kontynuowane od około 50 lat, a od końca lat 80-tych z grubsza wiemy jak definiować i charakteryzować uzależnienie od tytoniu (w tym nikotyny), to mechanizmy farmakologicznego oddziaływania nikotyny na ośrodkowy i autonomiczny układ nerwowy są wciąż słabo poznane.

Czym jest nikotyna?

Nikotyna jest silną substancją psychoaktywną, odgrywającą główną rolę w uzależnieniu od tytoniu. Inhalacja dymu tytoniowego do płuc w wyniku zaciągnięcia się papierosem powoduje wchłonięcie aż 90% dawki nikotyny w nim zawartej. W surowicy krwi nikotyna osiąga maksymalne stężenie przed upływem 10 sekund, a krótki połowiczny okres rozpadu nikotyny w mózgu wynosi 5 minut, co tłumaczy potrzebę częstego zaciągania się i palenia papierosów. Behawioralne efekty uzależnienia od nikotyny mają związek z mechanizmami jej działania w ośrodkowym i autonomicznym układzie nerwowym.

Uzależnienie od nikotyny

Uzależnienie od nikotyny związane jest z pobudzaniem systemów neuroprzekaźnikowych w ośrodkowym układzie nerwowym. Nikotyna jest silnym agonistą receptorów cholinergicznych, co oznacza, że szybko się z nimi łączy, wywołując ich reakcję. Nikotyna działa dwufazowo, blokując impulsy nerwowe i osłabiając reakcję na neuroprzekaźniki. Stopień pobudzenia receptorów przez nikotynę jest uzależniony m.in. od czasu trwania ekspozycji oraz stężenia nikotyny. Małe dawki nikotyny działają pobudzająco, duże hamująco.

Palacze dozują optymalną dla swoich potrzeb dawkę nikotyny: zaciągając się płytko, osiągają pobudzenie, a zaciągając głębiej – uspokojenie. Pobudzanie receptorów α4β2 zwiększa wydzielanie dopaminy (nazywanej „hormonem szczęścia”), co prowadzi do polepszenia nastroju, uczucia przyjemności i pobudzenia, poprawy pamięci, zmniejszenia lęku, napięcia i niepokoju. Podawanie nikotyny prowadzi również do wyrzutu noradrenaliny („hormonu aktywności”). Gwałtowne zmniejszenie stężenia nikotyny lub noradrenaliny we krwi w wyniku zaprzestania palenia powoduje zmniejszenie stężenia dopaminy i noradrenaliny we krwi i wystąpienie nieprzyjemnych objawów odstawienia nikotyny.

Działanie nikotyny

Nikotynowe receptory cholinergiczne odgrywają również istotną rolę w zwojach autonomicznego układu nerwowego. Wpływając na uwalnianie acetylocholiny, nikotyna może prowadzić do przyspieszenia częstotliwości rytmu serca, częściowego skurczu naczyń, podwyższenia ciśnienia tętniczego. Może też powodować odruchową tachykardię, zwiększenie głębokości i częstości oddechów, a także przyspieszać metabolizm pokarmowy. Przez stymulację nerwów przywspółczulnych nikotyna prowadzi do zwiększenia aktywności ruchowej jelit, opóźniając opróżnianie żołądka daje uczucie sytości, a zmniejszając aktywność kłębków smakowych prowadzi do zmniejszenia uczucia apetytu i pragnienia.

Zalecane piśmiennictwo:

  • Clementi F, Fornasari D, Gotti C, eds. Neuronal nicotine receptors. Handbook of experimental pharmacology. Vol. 144. Springer Verlag, Berlin 2000.
  • Henningfield JE, Benowitz NL. Pharmacology of nicotine addiction. W: Boyle P, Gray N, Henningfield JE, Seffrin J, Zatoński W., eds. Tobacco: Science, Policy and Public Health. Oxford Press University, Oxford 2004.
  • Royal College of Physicians of London. Nicotine addiction in Britain: A report of the Tobacco Advisory Group of the Royal College of Physicians. Royal College of Physicians, London 2000.
  • Tutka P, Zatoński W. Cytyzyna. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2006.
  • US Department of Health and Human Services. Nicotine Addiction. The Health Consequences of Smoking. A Report of the Surgeon General. DHS Publication No. (CDC) 99-8406. Public Health Service, Center for Disease Control, Center for Health Promotion and Education, Office on Smoking and Health, Rockville, MD, 1988

Fot.: © corund - Fotolia.com