Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Czy uzależnienie od tytoniu jest chorobą?

Palenie tytoniu lub jego używanie w innej formie nie jest elementem stylu życia, przyzwyczajeniem, a nawet nałogiem, ale chorobą o określonej etiologii (przyczynach) oraz objawach. W wydanej przez Światową Organizację Zdrowia Dziesiątej Rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych pod numerem F17 wyróżnia się zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane paleniem tytoniu.

Palenie tytoniu może prowadzić do:

  • ostrego zatrucia tytoniem (F17.0),
  • innych szkodliwych, zdrowotnych następstw (F17.1),
  • wystąpienia zespołu uzależnienia od tytoniu (F17.2),
  • wystąpienia zespołu objawów abstynencyjnych (F17.3).

Ostre zatrucie tytoniem

Ostre zatrucie tytoniem może nastąpić na skutek użycia go w różnej formie. Jest to stan występujący po podawaniu substancji psychoaktywnej, jaką jest nikotyna, który przejawia się „zaburzeniami poziomu świadomości, procesów poznawczych, percepcji, uczuć lub zachowania, bądź innych funkcji i reakcji psychofizjologicznych”. Zaburzenia te są bezpośrednim następstwem farmakologicznego działania nikotyny, najczęściej występują, gdy się ją podaje w określony sposób (np. żując liście tytoniu), w większych dawkach (np. paląc bardzo dużo papierosów dziennie) lub nie przestrzega zasad jej absorpcji (np. zaciągając się cygarami). Zaburzenia te mogą z czasem całkowicie ustąpić, kiedy zaprzestanie się palenia tytoniu lub ograniczy jego użycie.

Aktywne i bierne palenie tytoniu prowadzi do szeregu ostrych i przewlekłych chorób, o których była mowa wcześniej. Mogą to być zarówno szkody somatyczne, jak i psychiczne. Szkody te mogą także wystąpić podczas niekontrolowanego nadużywania nikotyny, np. w postaci zwężenia naczyń krwionośnych, uszkodzenia ich ścian, zwiększenia ciśnienia krwi czy przyspieszenia czynności serca. Należy jednak pamiętać, że zdecydowana większość szkód zdrowotnych nie wynika z działania samej nikotyny, ale zawartego w dymie tytoniowym kompleksu 4 tys. toksyn i chemikaliów. Dlatego palenie tytoniu powinniśmy definiować w kategoriach uzależnienia od tytoniu, a nie nikotynizmu.

Zespół uzależnienia od tytoniu

Zespół uzależnienia od tytoniu obejmuje szereg objawów behawioralnych, poznawczych i fizjologicznych, które rozwijają się przy wielokrotnym używaniu tytoniu. Badania dowodzą, że w sprzyjających psychicznych i społeczno-kulturowych warunkach objawy te mogą pojawić się już po kilku tygodniach, także u nastoletnich palaczy. Jeśli kobieta pali tytoń w okresie ciąży, to niektóre z objawów zespołu uzależnienia od tytoniu mogą wystąpić również u jej nowonarodzonego dziecka.

Zespół objawów abstynencyjnych to grupa objawów, występujących w różnych kombinacjach i w różnym nasileniu, pojawiających się już w dobę po bezwzględnym lub względnym odstawieniu nikotyny. Pojawienie się objawów i przebieg zespołu abstynencyjnego są ograniczone w czasie i uzależnione od dawki nikotyny stosowanej bezpośrednio przed zaprzestaniem lub ograniczeniem jej przyjmowania. Stosowanie leków farmakologicznych, także tych zawierających nikotynę pomaga w osłabieniu tych objawów, a tym samym w zaprzestaniu palenia.

Choć więc uzależnienie od tytoniu jest schorzeniem przewlekłym i nawracającym, to uleczalnym. Leczenie tego zespołu, jak każdej choroby, powinno stać się częścią kompleksowego postępowania lekarskiego. Badania dowodzą, że jedynie 12% polskich palaczy podejmuje próbę zaprzestania palenia, jeśli lekarz tylko radzi, aby to zrobić, a aż 60%, gdy zostanie zaoferowane mu leczenie odwykowe.

Zalecane piśmiennictwo

  • American Psychiatric Association Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders - DSM V. American Psychiatric Association, Washington, DC, 2013.
  • Fiore MC et al. Treating Tobacco Use and Dependence. 2008 Update. Clinical Practice Guideline. U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service: Washington, DC, 2008.
  • Raw M, Anderson P, Batra A, Dubois G et al. WHO Europe evidence based recommendations on the treatment of tobacco dependence. Tobacco Control 2002;11:44-46.
  • Światowa Organizacja Zdrowia. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. Rewizja dziesiąta. Tom I, 2009. Polskie wydanie. Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, 2012.
  • Zatoński W i in. Konsensus dotyczący rozpoznawania i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu. Aktualizacja 2008. Gazeta Lekarska 2008;12(216):1-16 (Dodatek).

Fot.: © emrCartoons - Fotolia.com