Głównej zawartości

Komunikat alertu

Strona internetowa zdrowiewciazy.pl wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. Użytkownicy strony mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony. Czytaj więcej o naszej polityce cookies.

Siła i charakterystyka uzależnienia. Czy papieros jest narkotykiem?

Wieloletnie badania nad naturą uzależnienia prowadzą do następujących wniosków:

1. Palenie papierosów i innych rodzajów tytoniu może prowadzić do uzależnienia.

2. Uzależnienie od tytoniu może mieć postać farmakologiczną lub psychogenną; oba rodzaje uzależnienia występują często łącznie, choć z różnym nasileniem, czasami dominuje jedna z nich.

3. Substancją psychoaktywną zawartą w tytoniu uzależniającą biologicznie jest nikotyna; uzależnienie psychogenne ma natomiast źródło w mechanizmach psychicznych związanych z aktywacją układu nerwowego przez nikotynę bądź mechanizmach psychospołecznych związanych z funkcjonowaniem palenia w środowisku osobniczym lub społecznym osoby uzależnionej.

Zespół uzależnienia od tytoniu

Na zespół uzależnienia od tytoniu składają się objawy psychiczne (np. zmiany procesów poznawczych), behawioralne i fizjologiczne, które pojawiają się na skutek wielokrotnego użycia tytoniu. Zespół uzależnienia od tytoniu charakteryzuje się:

  • Silną, często kompulsywną potrzebą używania tytoniu.
  • Trudnościami w zaprzestaniu palenia lub nawet kontrolowania tego zachowania.
  • Uporczywym używaniem tytoniu wbrew świadomości szkodliwych następstw palenia.
  • Przedkładaniem używania tytoniu ponad inne zajęcia i zobowiązania, a także stany aktywności biologicznej, np. sen.
  • Rosnącą tolerancją na nikotynę.
  • Występowaniem objawów zespołu abstynencyjnego.

Psychologiczne uzależnienie od tytoniu

Psychologiczne uzależnienie od tytoniu jest regulowane przez mechanizm iluzji i zaprzeczeń, rozpraszania „ja” oraz mechanizm nałogowego regulowania uczuć. Uzależnienie od tytoniu jest także wzmacniane przez społeczną akceptację palenia, wzorce społeczne, wzory konsumpcji, zachowania rytualne i stereotypowe, które paleniu towarzyszą, reklamę i promocję wyrobów tytoniowych, niską cenę papierosów, nieefektywną politykę zdrowotną ograniczającą palenie.

Mechanizmy farmakologiczne prowadzące do uzależnienia od tytoniu

Wiele mechanizmów farmakologicznych (w mniejszym stopniu psychospołecznych) prowadzących do uzależnienia od tytoniu jest podobnych do mechanizmów występujących u osób uzależnionych od alkoholu lub narkotyków (np. marihuany lub heroiny). Porównywalna jest także siła i symptomatyczna charakterystyka uzależnienia. W zestawieniu z innymi substancjami neuroaktywnymi nikotyna dociera do mózgu bardzo szybko, podobnie jak alkohol i narkotyki oddziałuje na receptory ośrodkowego układu nerwowego oraz wpływa na funkcjonowanie ośrodka nagrody (dopamina) i kary (noradrenalina) w mózgu. Liczony w czasie wskaźnik nawrotów ma prawie identyczny przebieg u osób uzależnionych od nikotyny, alkoholu i heroiny. Natomiast nikotyna zawarta w papierosach oddziałuje na mózg w mniejszych, ale częściej i dłużej podawanych dawkach niż inne substancje psychoaktywne. W przypadku przeciętnego polskiego palacza, tj. osoby palącej 20 papierosów dziennie przez 20 lat to około 1,5-2 miliony dawek nikotyny w życiu. Podawanie niewielkich dawek nikotyny w regularnych interwałach czasowych nie prowadzi do stanów halucynogennych lub ostrych objawów intoksykacyjnych, co utrudnia palaczowi uświadomienie „narkotycznych” właściwości nikotyny. Właściwości te mogą być wzmacniane przez niektóre substancje dodawane do produktów tytoniowych, np. amoniak, który zmienia pH nikotyny. Inne „dodatki” tytoniowe same mają właściwości psychoaktywne, np. kofeina. Jeszcze inne, m.in. mentol poprawiają smak i zapach produktów tytoniowych, zachęcając obecnych i przyszłych konsumentów do ich użycia.

Zalecane piśmiennictwo

  • American Psychiatric Association Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders - DSM V. American Psychiatric Association, Washington, DC, 2013.
  • German Cancer Research Center (DKFZ). Additives in Tobacco Products. Contribution of Carob Bean Extract, Cellulose Fibre, Guar Gum, Liquorice, Menthol, Prune Juice Concentrate and Vanillin to Attractiveness, Addictiveness and Toxicity of Tobacco Smoking. DKFZ, Heidelberg 2012.
  • Światowa Organizacja Zdrowia. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. Rewizja dziesiąta. Tom I, 2009. Polskie wydanie. Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, 2012.
  • US Department of Health and Human Services. Nicotine Addiction. The Health Consequences of Smoking. A Report of the Surgeon General. DHS Publication No. (CDC) 99-8406. Public Health Service, Center for Disease Control, Center for Health Promotion and Education, Office on Smoking and Health, Rockville, MD, 1988.
  • Zatoński W i in. Konsensus dotyczący rozpoznawania i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu. Aktualizacja 2008. Gazeta Lekarska 2008;12(216):1-16 (Dodatek)

Fot.: © determined - Fotolia.com